است . * ( « وَالْبَيْتِ الْمَعْمُورِ » ) * بعضى « 1 » گفته‌اند : مراد از « بيت معمور » كعبه مشرفه است ، چون كعبه اولين خانه اى بود كه براى عبادت مردم بنا شد ، و همواره از اولين روز بنايش تا كنون آباد و معمور بوده است ، هم چنان كه قرآن كريم در باره اش مىفرمايد : « إِنَّ أَوَّلَ بَيْتٍ وُضِعَ لِلنَّاسِ لَلَّذِي بِبَكَّةَ مُبارَكاً وَهُدىً لِلْعالَمِينَ » « 2 » . ولى ، در روايات وارده ، آمده كه « بيت معمور » خانه اى است در آسمان ، برابر كعبه كه محل زيارت ملائكه است . و اگر كلمه « كتاب » در اين آيه نكره و بدون الف و لام آمده براى اين است كه اشاره كند به اينكه چنين كتابى بىنياز از تعريف است ، و اين قسم نكره آوردن ، خود نوعى تعريف و مستلزم آن است . * ( « وَالسَّقْفِ الْمَرْفُوعِ » ) * منظور از « سقف برافراشته » ، آسمان است . * ( « وَالْبَحْرِ الْمَسْجُورِ » ) * راغب در مفردات مىگويد : كلمه « سجر » كه مسجور از آن گرفته شده به معناى شعله ور كردن و تيز كردن آتش است « 3 » . ولى صاحب مجمع البيان گفته : « مسجور به معناى مملو است ، مثلا وقتى گفته مىشود : » سجرت التنور « ، معنايش اين است كه من تنور را پر از آتش كردم » « 4 » . و آيه شريفه به هر دو معنا تفسير شده ، مؤيد معناى اول آيه « وَإِذَا الْبِحارُ سُجِّرَتْ » « 5 » است ، و در حديث آمده كه در روز قيامت درياها آتشى افروخته مىشوند . بعضى « 6 » هم گفته‌اند : مراد از « بحر مسجور » دريايى است كه آبش خشك شده و در

--> ( 1 ) مجمع البيان ، ج 9 ، ص 163 . ( 2 ) به درستى اولين خانه اى كه براى عبادت مردم بنا شد همان خانه اى است مبارك كه در مكه بنا شده ، و سبب هدايت عالميان است سوره آل عمران ، آيه 96 . ( 3 ) مفردات راغب ، ماده « سجر » . ( 4 ) مجمع البيان ، ج 9 ، ص 162 . ( 5 ) وقتى كه درياها افروخته مىشود . سوره تكوير ، آيه 6 . ( 6 ) تفسير قرطبى ، ج 17 ص 61 .